Gereformeerd, een eerste kennismaking

Onze kerk is een Vrijgemaakt-Gereformeerde kerk

De aanduiding gereformeerd komt in Nederland veel voor in namen van kerkgenootschappen. Wat is nu het bijzondere van de vrijgemaakten? De toevoeging vrijgemaakt heeft alles te maken met een historische gebeurtenis in de laatste oorlogsjaren (1944 - 1945).

1 In de eerste helft van deze eeuw waren de Gereformeerde Kerken uitgegroeid tot 'het gereformeerde volksdeel'. De kerkleden, doorgaans afkomstig uit de kleine burgerij, hadden een proces van emancipatie doorgemaakt. Ondersteund door hechte politieke en maatschappelijke organisaties hadden ze een grote invloed op de samenleving. Ministers als Kuyper, Colijn en Gerbrandy waren hun toonaangevende voorbeelden.

In de kerken waren de zaken van geloofsleer en -leven goed geordend. De jongere generatie kreeg degelijk onderwijs in de gangbare meningen. In de dertiger jaren kwam er een beweging op gang die over leer en leven opnieuw wilde nadenken vanuit de bijbelse bronnen. Maar daarvoor bleek geen ruimte te bestaan. In een tegen reaktie manipuleerde de theologische bovenlaag de generale synode, de breedste kerkelijke vergadering. Met dwangmaatregelen probeerde men de bijbelse kritiek tot zwijgen te brengen. Zelfs in de oorlogsjaren wist men van geen (desnoods tijdelijke) verzoening. Vanaf I 944 hebben zich toen velen onder de geestelijke dwang uitgewerkt. Dat is vrij-gemaakt: zich niet gebonden achten door leerstellingen en disciplinaire maatregelen van de generale synode. Want deze waren strijdig met Gods Woord en de onderlinge kerkelijke afspraken.

2 De Vrijmaking was in het begin vooral een kerkelijke aangelegenheid. Al snel bleek dat de vrijgemaakten terechtkwamen in een proces van losmaking uit de gevestigde gereformeerde cultuur. De gewone-gereformeerden ondergingen in de vijftiger jaren sterk de invloed van de vrijzinnige theologie en de maatschappelijke mode. Ze verloren in de decennia daarna in versneld tempo hun gereformeerde identiteit. Het resultaat is herkenbaar in het 'Samen-op-Weg' proces, waarbij Nederlands-Hervormd en Gerefor­meerd een kerkelijke fusie zijn aan gegaan tot Protestantse Kerken Nederland (PKN). De vrijgemaakt-gereformeerden namen kritisch afstand van deze ontwikkeling. Zij wilden vasthouden aan de gereformeerde belijdenissen. Op hun beurt gingen zij zich maatschappelijk organiseren. In de politiek is vooral het GPV bekend geworden (Christenunie). Verder kennen vrijgemaakt­gereformeerden een eigen dagblad (Nederlands Dagblad), eigen scholen en allerlei organisaties voor vorming en onderlinge hulpverlening.

Uit dit recente verleden hebben onze kerken vijf eigenschappen meegekregen:
1 vasthoudendheid aan de volmaakte geloofsleer van de bijbel zoals die is samengevat in de gereformeerde belijdenissen;
2 verantwoordelijkheid voor de samenleving: een geestelijke erfenis van het gereformeerde verleden;
3 kritische houding tot de gevestigde en interkerkelijke christelijke organisaties, die veel van hun identiteit hebben ingeleverd;
4 overtuiging om met eigen vrijgemaakt-gereformeerde organisaties elkaar en jongere generatie te bewaren bij de gehoorzaamheid aan Gods Woord en daarmee de samenleving te dienen;
5 oprechte belangstelling voor al wie in de kerkelijke wereld nog eerlijk God wil dienen in de hoop op hereniging of vereniging.